S: Multinatsional kompaniyani qanday qutqarish mumkin? J: Buni amalga oshirish orqali. Xalqaro biznes strategiyasida serendiplik (tasodifiy kashfiyotlar) mantiqi

Eksklyuziv “Senior Advisor” intervyusida shved prakadimigi va xalqaro biznes strategiyasi bo‘yicha mutaxassis janob Alex Matrsson murakkab xalqaro biznes strategiyasi olamida, odatda muvaffaqiyatning asosi sifatida aniqlik va puxta rejalashtirish qabul qilinsa-da, undan kamroq seziladigan, biroq birdek muhim bo‘lgan kuch mavjudligini ta’kidlaydi: serendiplik.

Global biznes tendensiyalarini oldindan prognoz qilish, risklarni kamaytirish va hisoblangan imkoniyatlardan foydalanish uchun strategik yondashuvlar ishlab chiqilsa-da, multinational kompaniyalardagi eng katta transformatsion yutuqlar har doim ham rejalashtirilgan natija emas, balki kutilmagan tarzda yuzaga keladigan hodisalardir. Ana shu serendiplik lahzalari — tayyorgarlik va tasodif uyg‘unlashgan noyob vaziyatlar — to‘g‘ri anglanib, ulardan foydalanilganda ulkan strategik ahamiyat kasb etadi.

Janob Matrsson uchun xalqaro biznes strategiyasidagi serendiplik oddiy tasodif emas. “Bu omad emas, balki kutilmagan holatlarni qabul qilish va ularni tizimga integratsiya qilish mumkin bo‘lgan muhit yaratishdir,” deya tushuntiradi u. Global biznes kontekstida tashkilotlar kutilmagan imkoniyatlardan foydalanish uchun qiziqish va moslashuvchanlik madaniyatini shakllantirishi kerak. Unga ko‘ra, biznes rahbarlari va jamoalar qat’iy rejalarga yopishib qolmasdan, kelajakni serendiplik orqali faol shakllantirishlari lozim.

“Global biznes muhiti tobora o‘zaro bog‘lanib borar ekan,” deydi Matrsson, “kompaniyalar moslashuvchan va tezkor bo‘lishi zarur — bu mintaqaviy bozordagi o‘zgarishlar, global texnologik yangiliklar yoki bir nechta mamlakatlarga ta’sir qiluvchi geosiyosiy voqealar bo‘lishi mumkin.” Uning ta’kidlashicha, qat’iy strategik rejalarga haddan tashqari yopishib olgan multinational kompaniyalar muhim imkoniyatlarni boy berishi mumkin. Muvaffaqiyat qozonayotgan kompaniyalar esa noaniqlikni xavf emas, balki strategik ustunlik sifatida ko‘ra oladiganlardir.

Amaliy xalqaro biznes realiyalari haqida fikr yuritar ekan, Matrsson serendiplik tashqi tasodifga o‘xshasa-da, aslida bu tayyorgarlik va moslashuvchanlik natijasi ekanini ta’kidlaydi. “Serendiplik lahzalari shunchaki sodir bo‘lib qolmaydi — ular yaratilishi kerak,” deydi u. Bunday imkoniyatlarni aniqlash va ulardan foydalanish uchun tashkilotlarda kashfiyotga ochiq operatsion tizimlar bo‘lishi zarur. Inqiroz paytida yangi bozorlarni topish yoki xalqaro hamkorliklarni yo‘lga qo‘yish kabi holatlar aynan tayyor kompaniyalar uchun katta o‘zgarishlarga sabab bo‘lishi mumkin.

Matrsson qo‘shimcha qilishicha, serendiplik kuchli bilimlarni boshqarish tizimini ham talab qiladi. “Global imkoniyatlarni muvaffaqiyatli qo‘lga kiritadigan tashkilotlar o‘rganish va moslashuvchanlikni o‘z DNKsiga aylantirganlardir,” deydi u. Turli mintaqalar va sohalar o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish orqali kompaniyalar kutilmagan, ammo qimmatli g‘oyalarni aniqlash imkoniyatini oshiradi.

Xalqaro bozorlarda serendiplikning qiymati tezkor javob berish zarurati bilan yanada ortadi. “An’anaviy strategik modellar ko‘pincha juda qattiq,” deya ta’kidlaydi u. “Tez o‘zgarayotgan global bozorlarda muvaffaqiyatga erishadiganlar — oldindan belgilangan yo‘llarga bog‘lanib qolmagan, balki tezda burilish qila oladigan kompaniyalardir.” U kutilmagan regulyator o‘zgarishlar yoki yangi xalqaro hamkorliklar misolida buni tushuntiradi.

Rahbarlik masalalariga to‘xtalar ekan, Matrsson serendiplik uchun muhit yaratishda yetakchilik muhim rol o‘ynashini aytadi. “O‘zgarishlarga faqat javob berish yetarli emas,” deydi u. “Rahbarlar global miqyosda tajriba va izlanishni rag‘batlantiradigan madaniyat yaratishlari kerak.” Bunday yondashuv innovatsiyalarni kuchaytiradi va tashkilotning strategik barqarorligini oshiradi.

Xalqaro biznesda, turli mamlakatlarda tartibga solish tizimlari, mijoz xulqi va bozor dinamikasi tez o‘zgarib turgan sharoitda serendiplik strategik aktivga aylanadi. “Muvaffaqiyatli kompaniyalar nafaqat o‘zgarishni oldindan sezadi, balki u bilan faol ishlaydi,” deydi Matrsson. Uning fikricha, kutilmagan imkoniyatlarni tezda aniqlay oladigan kompaniyalar raqobatda ustunlikka ega bo‘ladi.

Serendiplikni qabul qilish barcha qiymatli imkoniyatlar oldindan prognoz qilinmasligini tan olishni anglatadi. “Juda qat’iy strategiya kutilmagan, ammo muhim imkoniyatlarni ko‘rmaslikka olib kelishi mumkin,” deya ogohlantiradi u. Shu sababli kompaniyalar moslashuvchan strategiyalar ishlab chiqishi kerak. Uning fikricha, serendiplikni raqobat ustunligiga aylantirish uchun innovatsiya va o‘rganishga ochiq madaniyat zarur. Bunday muhitda tashkilotlar nafaqat omon qoladi, balki global bozorda rivojlanadi ham.

Xulosa qilib aytganda, janob Alex Matrsson bugungi global iqtisodiyotda strategiya dinamik va moslashuvchan bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi. Serendiplik imkoniyatlarini aniqlash va ulardan foydalanish multinational kompaniyalarga sezilarli raqobat ustunligi beradi. O‘rganish, moslashuvchanlik va innovatsiya madaniyatini shakllantirish orqali kompaniyalar kutilmagan holatlarni uzoq muddatli muvaffaqiyat va barqaror o‘sishning asosiy omiliga aylantirishi mumkin. Serendiplik to‘g‘ri strategik yondashuv bilan qo‘llansa, u tasodif emas, balki global tashkilotlarni rivojlantiruvchi kuchli vositaga aylanadi.

Janob Aleks Matrsson haqida

Janob Alex Matrsson — Shved "Prakademik" va Xalqaro Biznes Strategist. U ko'zli global yetakchi, mentor, tadbirkor, katta o'qituvchi, tadqiqotchi va taniqli xalqaro biznes maslahatchidir. U Shvetsiyada biznes strategiyasi bo'yicha raqami birinchi magistr bitiruvchisidir. Global qiymat zanjiri bo'ylab biznesni boshlash, yuritish va boshqarishda katta tajribaga ega bo'lib, investorlar, kichik va o'rta korxonalar, transmilliy korporatsiyalar, davlat idoralari, universitetlar va ko'p tarmoqli ilmiy institutlar bilan xalqaro miqyosda ishlagan. Siyosat, biznes strategiyasi, sanoat marketingi, tijorat diplomatiyasi va tadqiqotlarni tijoratlashtirish bilan bog'liq strategik masalalar bo'yicha faol so'zlashuvchi. Oliy ta'lim sohasida janob Matrsson serendipiya, innovatsiya va sinergiya yaratish kuchiga ishonadi. Shuning uchun ham ushbu tushunchalar birgalikda uning bilim tarqatish faoliyatining poydevori bo'lib xizmat qiladi. U qat'iy xarakter kasb etgan pragmatik yondashuvni qo'llaydi. U asosiy biznes tushunchalarini muvaffaqiyatli yetkazib berishni tizimli ravishda ta'minlaydi, bir vaqtning o'zida talabalarning refleksiv mutafakkir bo'lish qobiliyatini rivojlantiradi. U talabalarni o'zlarining "zamonaviy" bilimlarini konstruktiv tarzda amalga oshirishga qodir bo'lishlarini maqsad qilgan — shunda ular o'z mahalliy jamoalari, mintaqalari va keng dunyo jamiyatining "ijtimoiy" va "iqtisodiy" farovonligini ilgari surishda bebaho manba bo'la olsinlar. Uning ilmiy tadqiqotlari savdoni rag'batlantirish, rivojlanayotgan bozorlar, biznes barqarorligi va xalqaro faoliyatning tarmoq yondashuvi atrofida jamlanadi. Janob Alex Matrsson Shvetsiyaning janubi-sharqidagi Kalmar shahridan kelib chiqqan Shimoliy Skandinaviya oilasi — Matrsson uyi'ning a'zosidir. Konservativ tamoyillarga mustahkam tayanib, bilimga, an'anaga va umum farovonligiga bag'ishlangan oila. Va nihoyat, shaxsiy hayotida uning keng doiradagi qiziqishlari orasida ko'k kitlar, arab otlari, klassik musiqa, axloqiy kapitalizm, din, madaniyat, Shimoliy mamlakatlar, KXK mintaqasi va Markaziy Osiyo — ayniqsa Qozog'iston — alohida o'rin tutadi.