С: Мультинационал компанияни қандай қутқариш мумкин? Ж: Буни амалга ошириш орқали. Халқаро бизнес стратегиясида серендиплик (тасодифий кашфиётлар) мантиқи

Эксклюзив “Сениор Адвисор” интервюсида швед пракадимиги ва халқаро бизнес стратегияси бўйича мутахассис жаноб Алех Матрссон мураккаб халқаро бизнес стратегияси оламида, одатда муваффақиятнинг асоси сифатида аниқлик ва пухта режалаштириш қабул қилинса-да, ундан камроқ сезиладиган, бироқ бирдек муҳим бўлган куч мавжудлигини таъкидлайди: серендиплик.

Глобал бизнес тенденцияларини олдиндан прогноз қилиш, рискларни камайтириш ва ҳисобланган имкониятлардан фойдаланиш учун стратегик ёндашувлар ишлаб чиқилса-да, мультинатионал компаниялардаги энг катта трансформацион ютуқлар ҳар доим ҳам режалаштирилган натижа эмас, балки кутилмаган тарзда юзага келадиган ҳодисалардир. Ана шу серендиплик лаҳзалари — тайёргарлик ва тасодиф уйғунлашган ноёб вазиятлар — тўғри англаниб, улардан фойдаланилганда улкан стратегик аҳамият касб этади.

Жаноб Матрссон учун халқаро бизнес стратегиясидаги серендиплик оддий тасодиф эмас. “Бу омад эмас, балки кутилмаган ҳолатларни қабул қилиш ва уларни тизимга интеграция қилиш мумкин бўлган муҳит яратишдир,” дея тушунтиради у. Глобал бизнес контекстида ташкилотлар кутилмаган имкониятлардан фойдаланиш учун қизиқиш ва мослашувчанлик маданиятини шакллантириши керак. Унга кўра, бизнес раҳбарлари ва жамоалар қатъий режаларга ёпишиб қолмасдан, келажакни серендиплик орқали фаол шакллантиришлари лозим.

“Глобал бизнес муҳити тобора ўзаро боғланиб борар экан,” дейди Матрссон, “компаниялар мослашувчан ва тезкор бўлиши зарур — бу минтақавий бозордаги ўзгаришлар, глобал технологик янгиликлар ёки бир нечта мамлакатларга таъсир қилувчи геосиёсий воқеалар бўлиши мумкин.” Унинг таъкидлашича, қатъий стратегик режаларга ҳаддан ташқари ёпишиб олган мультинатионал компаниялар муҳим имкониятларни бой бериши мумкин. Муваффақият қозонаётган компаниялар эса ноаниқликни хавф эмас, балки стратегик устунлик сифатида кўра оладиганлардир.

Амалий халқаро бизнес реалиялари ҳақида фикр юритар экан, Матрссон серендиплик ташқи тасодифга ўхшаса-да, аслида бу тайёргарлик ва мослашувчанлик натижаси эканини таъкидлайди. “Серендиплик лаҳзалари шунчаки содир бўлиб қолмайди — улар яратилиши керак,” дейди у. Бундай имкониятларни аниқлаш ва улардан фойдаланиш учун ташкилотларда кашфиётга очиқ операцион тизимлар бўлиши зарур. Инқироз пайтида янги бозорларни топиш ёки халқаро ҳамкорликларни йўлга қўйиш каби ҳолатлар айнан тайёр компаниялар учун катта ўзгаришларга сабаб бўлиши мумкин.

Матрссон қўшимча қилишича, серендиплик кучли билимларни бошқариш тизимини ҳам талаб қилади. “Глобал имкониятларни муваффақиятли қўлга киритадиган ташкилотлар ўрганиш ва мослашувчанликни ўз ДНКсига айлантирганлардир,” дейди у. Турли минтақалар ва соҳалар ўртасидаги ҳамкорликни ривожлантириш орқали компаниялар кутилмаган, аммо қимматли ғояларни аниқлаш имкониятини оширади.

Халқаро бозорларда серендипликнинг қиймати тезкор жавоб бериш зарурати билан янада ортади. “Анъанавий стратегик моделлар кўпинча жуда қаттиқ,” дея таъкидлайди у. “Тез ўзгараётган глобал бозорларда муваффақиятга эришадиганлар — олдиндан белгиланган йўлларга боғланиб қолмаган, балки тезда бурилиш қила оладиган компаниялардир.” У кутилмаган регулятор ўзгаришлар ёки янги халқаро ҳамкорликлар мисолида буни тушунтиради.

Раҳбарлик масалаларига тўхталар экан, Матрссон серендиплик учун муҳит яратишда етакчилик муҳим рол ўйнашини айтади. “Ўзгаришларга фақат жавоб бериш етарли эмас,” дейди у. “Раҳбарлар глобал миқёсда тажриба ва изланишни рағбатлантирадиган маданият яратишлари керак.” Бундай ёндашув инновацияларни кучайтиради ва ташкилотнинг стратегик барқарорлигини оширади.

Халқаро бизнесда, турли мамлакатларда тартибга солиш тизимлари, мижоз хулқи ва бозор динамикаси тез ўзгариб турган шароитда серендиплик стратегик активга айланади. “Муваффақиятли компаниялар нафақат ўзгаришни олдиндан сезади, балки у билан фаол ишлайди,” дейди Матрссон. Унинг фикрича, кутилмаган имкониятларни тезда аниқлай оладиган компаниялар рақобатда устунликка эга бўлади.

Серендипликни қабул қилиш барча қийматли имкониятлар олдиндан прогноз қилинмаслигини тан олишни англатади. “Жуда қатъий стратегия кутилмаган, аммо муҳим имкониятларни кўрмасликка олиб келиши мумкин,” дея огоҳлантиради у. Шу сабабли компаниялар мослашувчан стратегиялар ишлаб чиқиши керак. Унинг фикрича, серендипликни рақобат устунлигига айлантириш учун инновация ва ўрганишга очиқ маданият зарур. Бундай муҳитда ташкилотлар нафақат омон қолади, балки глобал бозорда ривожланади ҳам.

Хулоса қилиб айтганда, жаноб Алех Матрссон бугунги глобал иқтисодиётда стратегия динамик ва мослашувчан бўлиши кераклигини таъкидлайди. Серендиплик имкониятларини аниқлаш ва улардан фойдаланиш мультинатионал компанияларга сезиларли рақобат устунлиги беради. Ўрганиш, мослашувчанлик ва инновация маданиятини шакллантириш орқали компаниялар кутилмаган ҳолатларни узоқ муддатли муваффақият ва барқарор ўсишнинг асосий омилига айлантириши мумкин. Серендиплик тўғри стратегик ёндашув билан қўлланса, у тасодиф эмас, балки глобал ташкилотларни ривожлантирувчи кучли воситага айланади.

Жаноб Алекс Матрссон ҳақида

Жаноб Алекс Матрссон — швед «Пракademик» ва Халқаро Бизнес Стратегидир. У кўзли глобал етакчи, ментор, тадбиркор, катта ўқитувчи, тадқиқотчи ва таниқли халқаро бизнес маслаҳатчисидир. У Швецияда бизнес стратегияси бўйича биринчи рақамли магистр битирувчисидир. Глобал қиймат занжири бўйлаб бизнесни бошлаш, юритиш ва бошқаришда катта тажрибага эга бўлиб, инвесторлар, кичик ва ўрта корхоналар, трансмиллий корпорациялар, давлат идоралари, университетлар ва кўп тармоқли илмий институтлар билан халқаро миқёсда ишлаган. Сиёсат, бизнес стратегияси, саноат маркетинги, тижорат дипломатияси ва тадқиқотларни тижоратлаштириш билан боғлиқ стратегик масалалар бўйича фаол сўзловчи ҳисобланади. Олий таълим соҳасида жаноб Матрссон серендипия, инновация ва синергия яратиш кучига ишонади. Шунинг учун ҳам ушбу тушунчалар биргаликда унинг билим тарқатиш фаолиятининг пойдевори бўлиб хизмат қилади. У қатъий характер касб этган прагматик ёндашувни қўллайди. У асосий бизнес тушунчаларини муваффақиятли етказиб беришни тизимли равишда таъминлайди, бир вақтнинг ўзида талабаларнинг рефлексив мутафаккир бўлиш қобилиятини ривожлантиради. У талабалар ўзларининг «замонавий» билимларини конструктив тарзда амалга оширишга қодир бўлишларини мақсад қилган — шунда улар ўз маҳаллий жамоалари, минтақалари ва кенг дунё жамиятининг «ижтимоий» ва «иқтисодий» фаровонлигини илгари суришда бебаҳо манба бўла оладилар. Унинг илмий тадқиқотлари савдони рағбатлантириш, ривожланаётган бозорлар, бизнес барқарорлиги ва халқаро фаолиятнинг тармоқ ёндашуви атрофида жамланган. Жаноб Алекс Матрссон Швециянинг жануби-шарқидаги Калмар шаҳридан келиб чиққан Шимолий Скандинавия оиласи — Матрссон уйининг аъзосидир. Консерватив тамойилларга мустаҳкам таяниб, билимга, анъанага ва умумий фаровонликка бағишланган оила вакили ҳисобланади. Ва ниҳоят, шахсий ҳаётида унинг кенг доирадаги қизиқишлари орасида кўк китлар, араб отлари, классик мусиқа, ахлоқий капитализм, дин, маданият, Шимолий мамлакатлар, КХК минтақаси ва Марказий Осиё — айниқса Қозоғистон — алоҳида ўрин тутади.